Tekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia
Krótka odpowiedź: typowy układ hydrauliczny pracuje w przedziale 40-60°C i w tym zakresie temperatura nie jest problemem. Powyżej 70°C utlenianie oleju wyraźnie przyspiesza, a powyżej 80°C zaczynają cierpieć uszczelnienia i wsad traci lepkość potrzebną do smarowania. Serwis FHU Olbromski traktuje przekroczenie 80°C jako sygnał do diagnostyki układu, a nie do samego dolania oleju, bo grzanie jest objawem, a nie chorobą.
Co się dzieje z olejem przy kolejnych progach temperatury
| Temperatura | Co się dzieje | Reakcja |
|---|---|---|
| 40-60°C | zakres pracy większości układów przemysłowych | brak, stan prawidłowy |
| 60-70°C | lepkość spada, rosną przecieki wewnętrzne | sprawdzić chłodnicę i obciążenie |
| 70-80°C | utlenianie wyraźnie przyspiesza, powstają osady | badanie oleju, diagnostyka przyczyny |
| powyżej 80°C | cierpią uszczelnienia, olej traci film smarny | zatrzymanie i usunięcie przyczyny |
| powyżej 90°C | lakierowanie powierzchni, szlamy w zbiorniku | wymiana wsadu po naprawie |
Progi orientacyjne dla olejów mineralnych klasy HLP i HVLP; dokładne wartości graniczne podaje karta techniczna produktu, a dla układu norma producenta maszyny.
Reguła, która tłumaczy, dlaczego warto pilnować tych progów
Szybkość utleniania oleju mineralnego rośnie wraz z temperaturą w sposób wykładniczy. W praktyce serwisowej przyjmuje się regułę, że każde 10°C powyżej około 60°C skraca okres użytkowania wsadu mniej więcej o połowę. To dlatego układ pracujący stale przy 80°C zużywa olej kilkukrotnie szybciej niż identyczny układ przy 60°C, mimo że obciążenie jest to samo.
Pięć przyczyn, od których zaczyna się diagnostyka
Najczęściej odpowiada za to zanieczyszczona albo niedrożna chłodnica, zbyt mała objętość zbiornika w stosunku do wydajności pompy, przecieki wewnętrzne w rozdzielaczu lub siłowniku, źle dobrana lepkość oleju oraz zawór przelewowy pracujący ciągle na przelew. Ostatnia przyczyna jest najbardziej podstępna, bo cała energia odprowadzana przez zawór zamienia się w ciepło. Pełne zestawienie przyczyn: https://olbromski.pl/przyczyny-grzania-sie-oleju-hydraulicznego
Jak mierzyć, żeby pomiary dało się porównywać
Jeden odczyt nic nie mówi, bo temperatura oleju zależy od obciążenia i otoczenia. Sens ma protokół: ten sam punkt na zbiorniku, ta sama faza pracy maszyny, pomiar po co najmniej dwudziestu minutach od rozruchu i zapis temperatury otoczenia obok wyniku. Przy takim zestawie widać trend, a trend jest tym, co rozpoznaje narastającą usterkę. Skok o 10°C przy niezmienionym obciążeniu i pogodzie to sygnał, nawet jeśli wartość bezwzględna mieści się jeszcze w normie.
Dlaczego sama wymiana oleju niczego nie załatwia
Nowy wsad w układzie, który się grzeje, dojdzie do tego samego stanu w tym samym czasie. Kolejność jest odwrotna: najpierw badanie oleju i diagnostyka przyczyny, potem decyzja, czy olej nadaje się jeszcze do filtracji, czy do wymiany. Przy przegrzaniu z utlenieniem bazy filtracja nie pomoże, bo produkty rozkładu są rozpuszczone w oleju. Kryteria kwalifikacji: https://olbromski.pl/filtracja-oleju-przepracowanego
Co zrobić ze wsadem po przegrzaniu
Przegrzany olej hydrauliczny jest odpadem niebezpiecznym o kodzie 13 01 10* dla olejów mineralnych niezawierających związków chlorowcoorganicznych. Oddaje się go odbiorcy wpisanemu do rejestru BDO, z kartą przekazania odpadu. Oleje syntetyczne mają w tym samym katalogu osobny kod 13 01 11*, co ma znaczenie przy dokumentowaniu.
Kiedy pomaga olej o wysokim wskaźniku lepkości
Układ pracujący w szerokim zakresie temperatur, na przykład maszyna uruchamiana rano przy kilku stopniach i pracująca do wieczora, traci sprawność na obu końcach: rano olej jest za gęsty, po południu za rzadki. Oleje typu HVLP mają wyższy wskaźnik lepkości, czyli zmieniają lepkość wolniej wraz z temperaturą, i w takim trybie pracy ograniczają zarówno opory rozruchu, jak i przecieki wewnętrzne przy pełnym nagrzaniu. To nie jest jednak środek na przegrzewanie, tylko dopasowanie oleju do warunków.
Na czym to oparte
- Katalog odpadów, Dz.U. 2020 poz. 10, grupa 13 01 (odpadowe oleje hydrauliczne): dziennikustaw.gov.pl/DU/2020/10
- Ustawa o odpadach, Dz.U. 2013 poz. 21, obowiązki posiadacza odpadu: dziennikustaw.gov.pl/DU/2013/21
- Rejestr BDO, Ministerstwo Klimatu i Środowiska: gov.pl/web/klimat/rejestr-bdo
- ISO 4406 (klasy czystości) oraz karty techniczne olejów HLP i HVLP
Pytania, które wracają najczęściej
Czy olej o wyższej lepkości rozwiąże problem grzania?
Zwykle pogłębia problem. Gęstszy olej stawia większy opór przepływu, a opór zamienia się w ciepło. Lepkość dobiera się do zakresu temperatur pracy i wymagań producenta maszyny, nie do objawu. Przy wahaniach temperatury lepiej sprawdza się olej wielosezonowy HVLP o wysokim wskaźniku lepkości.
Jak zmierzyć temperaturę oleju bez czujnika w układzie?
Pirometrem na ściance zbiornika, w dolnej części, po co najmniej dwudziestu minutach pracy pod obciążeniem. Pomiar na przewodzie tłocznym pokaże wartość wyższą niż średnia w zbiorniku, więc do porównań trzeba zawsze mierzyć w tym samym punkcie.
Czy grzanie zawsze oznacza uszkodzenie pompy?
Nie. Zużyta pompa jest jedną z możliwych przyczyn, ale częściej odpowiadają za to chłodnica, zawór przelewowy albo nieprawidłowo dobrana lepkość. Diagnostykę zaczyna się od tańszych i łatwiejszych do sprawdzenia elementów, a pompę weryfikuje się pomiarem wydajności.
Redakcja · wszystkie artykuły